Serwis turystyczny

Egipcie formą pomnika był obelisk, czyli zwężający się ku górze czworoboczny słup ścięty u szczytu w formie ostrosłupa. Do najsłynniejszych tego typu monumentów zalicza się obelisk na Placu Zgody w Paryżu oraz obeliski Kleopatry w Londynie i w Nowym Jorku. Nie mają one bezpośredniego związku z egipską królową. W rzeczywistości wykonano je ku czci egipskiego władcy Totmesa III 1500 lat przed naszą erą w Heliopolis (dziś dzielnica Kairu). W dziewiętnastym wieku Egipt podarował je rządom Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. W roku 30 p.n.e. Rzymianie podbili Egipt przejmując i rozwijając tradycję budowania monumentów ku czci wybitnych władców i obywateli. Podobnie jak w Egipcie powstawały świątynie i okazałe grobowce, na przykład Świątynia Boskiego Juliusza w Rzymie została wzniesiona dla upamiętnienia Juliusza Cezara. Domeną Rzymian stały się jednak unikalne, niespotykane w innych kulturach starożytnych łuki. Były to monumenty mające upamiętniać ważne wydarzenia militarne, przede wszystkim spektakularne zwycięstwa, oraz związane z nimi postaci dowódców lub cesarzy, a także przypominać o potędze cesarstwa rzymskiego. Większość rzymskich łuków triumfalnych przetrwała do dnia dzisiejszego, przez lata uległy jednak zniszczeniu zwieńczające je na górze rzeźby zaprzęgniętych w konie rydwanów. Zwykle budowano łuki pojedyncze lub potrójne. Stały często nad drogą, więc łuk środkowy musiał być najwyższy, by zmieściły się pod nim duże pojazdy, pod łukami bocznymi zaś, w przypadku konstrukcji potrójnej, mieli przechodzić piesi. Rzymski cesarz Dioklecjan zosta! pochowany w Splicie położonym na terenie dzisiejszej Chorwacji, w mauzoleum wybudowanym w około 300 roku naszej ery. Znajdowało się ono w ogromnym ufortyfikowanym pałacu, zbudowanym na planie ośmiokąta. Pomimo iż mauzoleum usytuowano wewnątrz budowli, miało ono swoją własną kopułę i korynckie kolumny oraz ozdobny fryz, czyli poziomy pas z medalionami przedstawiającymi Dioklecjana i jego żonę. O rozmiarach mauzoleum może świadczyć fakt, że w średniowieczu zostało przekształcone w katedrę. Jednym z najsłynniejszych mauzoleów wzniesionych w czasach renesansu jest Mauzoleum Me-dyceuszów we Florencji, utrzymane w stylu klasycznym, zaprojektowane w roku 1521 przez samego Michała Anioła jako grobowiec Lorenzo i Giuliano Medyceuszów. Mauzolea stały się ponownie popularne za sprawą architektów w okresie neoklasycyzmu. W roku 1816 angielski architekt sir John Soane zaprojektował mauzoleum dla siebie i swojej żony. Jest to monument utrzymany w wyważonym stylu klasycznym.

Pomnik powszechnie kojarzony jest z rzeźbą lub budowlą upamiętniającą konkretne wydarzenie lub postać. Nawet utwór literacki poświęcony pewnej osobie lub zdarzeniu może stać się swego rodzaju pomnikiem. Najstarszą formą pomnika są najprawdopodobniej grobowce. Najznamienitsze przykłady sztuki architektonicznej to powstałe w starożytnym Egipcie piramidy i inne monumentalne budowle, będące zarazem grobowcami oraz pomnikami zmarłych faraonów. Ponad 4000 lat temu, około 2660 lat przed naszą erą, nadworny architekt faraona Dżesera, Imhotep, zaprojektował grobowiec ku czci swego władcy. Jest to stojąca do dziś schodkowa piramida w Sakkara. Jednak pierwsza budowla o kształcie regularnej piramidy powstała niecałe sto lat później ku czci faraona Snofru – ojca słynnego Cheopsa, założyciela IV dynastii. Przez kolejne dwa tysiące lat w Egipcie pieczołowicie kultywowano tradycję honorowania władców przez budowanie dla nich grobowców w postaci imponujących budowli i monumentów. Były one nie tylko godnym miejscem spoczynku, miały również zaznaczyć potęgę władcy i stanowić pamiątkę po nim. Zadanie swe wypełniły doskonale. Dzięki piramidom, świątyniom i innym budowlom sepulkralnym imiona wielu egipskich faraonów znane są do dziś. Pomimo że od czasów cesarstwa rzymskiego upłynęło wiele czasu, w całej Europie, a także poza nią, wciąż W roku 1911, dla uczczenia pamięci królowej Wiktorii, na londyńskim Trafalgar Square wybudowano słynny Łuk Admiralicji. Nieopodal, na tym samym placu, wznosi się kolumna Nelsona upamiętniająca zwycięstwo admirała Nelsona nad Napoleonem w bitwie pod Trafalgarem (1805). Kolumna o wysokości pięćdziesięciu dwóch metrów zbudowana jest z granitu, wieńczy ją koryncka głowica. Jest wprawdzie o wiele niższa od kolumn rzymskich, pomimo to góruje nad sąsiednimi budowlami i robi imponujące wrażenie.Słynny londyński Marble Arch, czyli Łuk Marmurowy, został zaprojektowany w roku 1828 przez Johna Nasha jako brama prowadząca do Buckingham Palace. Zdobią go płyty przedstawiające sceny ze zwycięskich bitew lądowych i morskich stoczonych przez wojska brytyskie. Początkowo dzieło Nasha nie było wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem, ponieważ niektóre płyty z najbardziej spektakularnymi scenami z historii Anglii zawieszono w samym pałacu. Łuk znalazł się w miejscu , gdzie stoi do dziś dopiero w roku 1851. Zaprojektowana przez artystę rzeźba symbolizująca zwycięstwo, która miała wieńczyć całą konstrukcję, nigdy nie została wykonana. Zamiast tego na szczycie umieszczono początkowo pomnik króla Jerzego IV, który obecnie znajduje się również na Trafalgar Square. Pomniki najczęściej kojarzone są z posągami lub rzeźbami, takimi jak pomnik Adama Mickiewicza na krakowskim rynku. Słynna rzeźba Piotrusia Pana, którą można podziwiać w Kensington Gardens w Londynie pochodzi z 1912 roku i jest w rzeczywistości pomnikiem twórcy postaci Piotrusia Pana – pisarza J.M. Barrie’go. Roosevelt Memoriał na Grosvenor Square w Londynie ma upamiętniać postać amerykańskiego prezydenta Franklina D. Roosevelta. Do najbardziej imponujących pomników należy niewątpliwie, gruntownie odnowiony w ostatnich latach, Albert Memorial wzniesiony ku czci małżonka królowej Wiktorii – księcia Alberta. Monument o wysokości 53,3 metra ukończono w roku 1872, po dziesięciu latach pracy. W środku ozdobnej , ażurowej budowli przykrytej sklepieniem znajduje się gigantyczna postać królewskiego małżonka. Specjalne schody wiodą do podstawy pomnika, którą ozdobiono pięknymi płaskorzeźbami przedstawiającymi najwybitniejszych w historii poetów, muzyków, uczonych i myślicieli. Cala budowla podobna jest w charakterze do zaprojektowanego w roku 1840, równie imponującego, jednak bardziej oszczędnego i nawiązującego do gotyku, pomnika powieściopisarza sir Waltera Scotta w Edynburgu. Każde większe europejskie miasto może poszczycić się monumentem upamiętniającym któregoś z szanowanych obywateli. Posągi i rzeźby często umieszcza się w kościołach, klasztorach i katedrach. Znajdujące się w świątyniach sarkofagi królów, ludzi bogatych i wpływowych często zdobione były podobiznami pochowanych w nich zmarłych. Obiektem niezwykle ważnym dla kultury polskiej jest katedra wawelska. Mieści ona groby wszystkich władców Polski od Władysława IV Łokietka (z wyjątkiem Stanisława Augusta), często ozdobione przez rzeźby nagrobne. Są one dziełami wybitnych mistrzów.